Dymitr Szostakowicz.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Dymitr Szostakowicz (Shostakovich)

Dymitr Szostakowicz (Dmitri Shostakovich) (Дми́трий Дми́триевич Шостако́вич) (ur. 25 (12) września 1906 w Sankt Petersburgu, zm. 9 sierpnia 1975 w Moskwie) – kompozytor i pianista rosyjski.

Często uważany za najwybitniejszego symfonika XX wieku pomimo pewnych kontrowersji dotyczących jego zawodowych poczynań w okresie przesilenia stalinizmu.

Spis treści

edytuj Życiorys i twórczość

Urodził się w Petersburgu w rodzinie rosyjskiej. Jego dziadek od strony ojca był pochodzenia polskiego, rodem z Wilna. Tam też ukończył konserwatorium w 1923 na wydziałach fortepianu i kompozycji. W 1926 rozgłos zdobyła jego pierwsza symfonia. W 1927 otrzymał dyplom honorowy na I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Jest twórcą sześciu koncertów, piętnastu kwartetów smyczkowych i piętnastu symfonii.

Jest jednym z kompozytorów z pokolenia muzyków, których działalność przypadła w czasach porewolucyjnych. Bardzo wcześnie rozpoczął komponować; studiował w konserwatorium petersburskim (fortepian - L. Nikołajew, kompozycja - M. Steinberg). Dyplom z fortepianu uzyskał w 1923, dwa lata później - dyplom z kompozycji. Niemal równocześnie z ukończeniem studiów zbiegł się debiut kompozytorski Szostakowicza: wykonanie (1926) I Symfonii, pisanej jeszcze w konserwatorium. I Symfonia ukazuje już cechy długo później właściwe twórczości Szostakowicza: zamiłowanie do kontrastów wyrazowych (bezpośrednie następstwo groteskowo-ironicznych fragmentów z prawdziwie lirycznymi) i drapieżną dramatyczność. Wpływy muzyki Schönberga, Křenka i Hindemitha świadczy opera Nos (1928) do tekstu Gogola. Bogata polirytmia, wykroczenie poza ramy tonalności, nowatorstwo instrumentalne, zastosowane śpiewu mówionego - oto podstawowe, wyróżniające dzieło cechy.

Po III Symfonii "Pierwszomajowej" (1929), radzieckim odpowiedniku (z uwagi na treść ideowo-programową) IX Symfonii Beethovena, i balecie Złoty wiek (1930) Szostakowicz skomponował drugą z kolei operę: Lady Makbet mceńskiego powiatu (1932); jej główne właściwości to rozwiązania teatralne, przerzucenie akcji muzycznej na plan symfoniczny, szokujące pomysły scenograficzno-instrumentacyjne. Radykalizm języka muzycznego Szostakowicza okazał się jednak nie do przyjęcia dla ówczesnej stalinowskiej ideologii polityczno-kulturalnej. Po paru niefortunnych próbach znalezienia właściwego rozwiązania sytuacji kompozytor zdecydował się zrezygnować z dotychczasowego stylu i techniki kompozytorskiej, z poszukiwania nowych środków, uprościł język na rzecz maksymalnej komunikatywności wyrazu i nieskomplikowanej formy. W okresie wojny napisał VII Symfonię "Leningradzką" o ilustracyjnym charakterze. Ten utwór i towarzysząca mu legenda przyniosły kompozytorowi popularność, także za granicą, zwłaszcza w USA. Gdy zakończenie wojny Szostakowicz powitał pogodną, haydnowską IX Symfonią, spotkał się znowu z gwałtownym atakiem krytyków, którzy oczekiwali od niego monumentalnego, patetycznego utworu ku czci zwycięstwa nad Niemcami. Ciągłe konflikty ze stalinowską cenzurą doprowadziły do utracenia przez kompozytora wszelkich przywilejów w 1948. Ograniczenia w muzyce Szostakowicza i w jego stylu życiowym zostały nieco złagodzone w 1949, po napisaniu kantaty "Pieśni lasu", gdzie Stalin był sławiony jako "wielki ogrodnik". W tym samym roku Szostakowicz odzyskał paszport i reprezentował ZSRR na międzynarodowym kongresie muzycznym w USA. Zasłużył się wtedy władzy tak bardzo, że w 1951 został mianowany posłem do Rady Najwyższej ZSRR. W 1960 Szostakowicz wstąpił do KPZR.

Trzon twórczości Szostakowicza tworzą symfonie, piętnaście dzieł powstałych w ciągu 46 lat, którym twórca zawdzięcza miano jednego z najwybitniejszych symfoników XX w. Formalnie Szostakowicz jest kontynuatorem tradycji beethovenowskiej: stosuje klasyczny wieloczęściowy model symfoniczny, zachowuje klasyczne uformowanie wewnętrzne poszczególnych części. Monumentalizm, patos, zawsze silny pierwiastek dramatyczny, bogata inwencja melodyczna, krańcowe natężenie ekspresji, dynamizm i witalność - oto cechy muzyki wielkiego radzieckiego symfonika. Źródło: Przewodnik koncertowy

edytuj Najważniejsze utwory

edytuj Utwory orkiestrowe

edytuj Symfonie

15 symfonii stanowi najważniejszą część całego muzycznego dorobku Szostakowicza. Pierwsza, napisana u progu kariery i stanowiąca pracę dyplomową kompozytora, przyniosła mu uznanie i popularność; piętnasta, ukończona na krótko przed śmiercią, stanowi podsumowanie 50 lat pracy twórczej. Każde z wymienionych poniżej piętnastu dzieł zaznaczyło pewien etap w życiu kompozytora i w historii jego narodu:

  • I Symfonia f-moll, Op. 10 (1923-1925)
  • II Symfonia H-Dur "Październikowi", Op. 14 (1927)
  • III Symfonia Es-Dur "Pierwszomajowa", Op. 20 (1929-1930)
  • IV Symfonia c-moll, Op. 43 (1935-1936)
  • V Symfonia d-moll, Op. 47 (1937)
  • VI Symfonia h-moll, Op. 54 (1939)
  • VII Symfonia C-dur "Leningradzka", Op. 60 (1941)
  • VIII Symfonia c-moll, Op. 65 (1943)
  • IX Symfonia Es-Dur, Op. 70 (1945)
  • X Symfonia e-moll, Op. 93 (1953)
  • XI Symfonia g-moll "Rok 1905", Op. 103 (1956-1957)
  • XII Symfonia d-moll "Rok 1917", Op. 112 (1959-1961)
  • XIII Symfonia b-moll "Babi Jar", Op. 113 (1962)
  • XIV Symfonia, Op. 135 na sopran, bas i orkiestrę smyczkową (1969)
  • XV Symfonia A-Dur, Op. 141 (1971)

edytuj Utwory na instrument solowy z orkiestrą

edytuj Suity

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

edytuj Utwory fortepianowe

edytuj Utwory kameralne

  • Dwa utwory na oktet smyczkowy: Preludium d-moll i Scherzo g-moll, op. 11 (1924-1925),
  • Sonata na wiolonczelę i fortepian d-moll, op. 40 (1934), ded. Mścisławowi Rostropowiczowi,
  • I Kwartet smyczkowy C-dur, op. 49 (1938),
  • Kwintet fortepianowy g-moll, op. 57 (1940),
  • II Trio na skrzypce, wiolonczelę i fortepian, e-moll, op. 67 (1944), ded. Iwanowi Sollertyńskiemu
  • III Kwartet smyczkowy F-dur, op. 73 (1946),
  • IV Kwartet smyczkowy D-dur, op. 83 (1949),
  • V Kwartet smyczkowy B-dur, op. 92 (1952),
  • VI Kwartet smyczkowy C-dur, op. 101 (1956),
  • VII Kwartet smyczkowy fis-moll, op. 108 (1960),
  • VIII Kwartet smyczkowy c-moll, op. 110 (1960),
  • IX Kwartet smyczkowy Es-dur, op. 117 (1964),
  • X Kwartet smyczkowy As-dur, op. 118 (1964),
  • XI Kwartet smyczkowy f-moll, op. 122 (1966),
  • XII Kwartet smyczkowy Des-dur, op. 133 (1968),
  • Sonata na skrzypce i fortepian G-dur, op. 134 (1968),
  • XIII Kwartet smyczkowy b-moll, op. 138 (1970),
  • XIV Kwartet smyczkowy Fis-dur, op. 142 (1973),
  • XV Kwartet smyczkowy es-moll, op. 144 (1974),
  • Sonata na altówkę i fortepian C-dur, op. 147 (1975),

edytuj Utwory wokalne

  • Dwie bajki Kryłowa na mezzosopran, chór i orkiestrę op. 4 (1922)
  • Sześć romansów do wierszy poetów japońskich na tenor z orkiestrą, op. 21 (1928―1932)
  • Cztery romanse do wierszy A. Puszkina na bas z akompaniamentem fortepianu, op. 46, (1936―1937)
  • Sześć romansów do wierszy poetów brytyjskich w tłumaczeniu B. Pasternaka i S. Marszaka na bas z fortepianem, op. 62 (1942), później zinstrumentalizowane i wydane jako op. 62a (1943), inny wariant jako op. 140 (1971)
  • „Pieśń patriotyczna” do słów E. Dołmatowskiego (1943)
  • „Pieśń o Armii Czerwonej” do słów M. Gołodnego (1943) wraz z A. Chaczaturianem
  • „Z żydowskiej poezji ludowej” na sopran, alt, tenor z fortepianem, op 79 (1948), później zinstrumentalizowane jako op. 79a
  • Dwa romanse do wierszy M. Lermontowa na głos z fortepianem, op. 84 (1950)
  • Cztery pieśni do słów E. Dołmatowskiego na głos z fortepianem, op. 86 (1950―1951)
  • Cztery monologi do wierszy A. Puszkina na bas z fortepianem, op. 91 (1952)
  • „Pieśni greckie” (tłum. S. Bołotina i T. Sikorskiej) na głos z fortepianem (1952—1953)
  • „Pieśni naszych dni” do słów E. Dołmatowskiego na bas z fortepianem, op. 98 (1954)
  • „Były pocałunki” do słów E. Dołmatowskiego na głos z fortepianem (1954)
  • „Pieśni hiszpańskie” (tłum. S. Bołotina i T. Sikorskiej) na mezzosopran z fortepianem, op. 100 (1956)
  • „Satyry”, pięć romansów do słów Saszy Czornego na sopran z fortepianem, op. 109 (1960)
  • Pięć romansów do tekstów z tygodnika „Krokodił” na bas z fortepianem, op. 121 (1965)
  • „Przedmowa do pełnego wydania moich dzieł i krótkie rozważanie z powodu tej przedmowy” na bas z fortepianem, op. 123 (1966)
  • Siedem wierszy A. Błoka na sopran i trio fortepianowe, op. 127 (1967)
  • „Wiosna, wiosna” do wierszy A. Puszkina na bas z fortepianem, op. 128 (1967)
  • Sześć romansów na bas z orkiestrą kameralną, op. 104 (po op. 62, 1971)
  • Sześć wierszy M. Cwietajewej na kontralt z fortepianem, op. 143 (1973), zinstrumentowane jako op. 143a
  • Suita do słów Michelangelo Buonarotti w tłumaczeniu A. Efrosa na bas z fortepianem, op. 145 (1974), zinstrumentowane jako op. 145a
  • Cztery wiersze kapitana Lebiadkina (z powieści F. Dostojewskiego „Biesy”) na bas z fortepianem, op. 146 (1974)

edytuj Utwory sceniczne

edytuj Opery i operetki

edytuj Balety

  • Złoty wiek op.22, balet w 3 aktach, libretto A.Iwanowski,1929, prapremiera Leningrad 26 października 1930
  • Bolec op.27, balet w 3 aktach, libretto W.Smirnow, 1931, prapremiera Leningrad 8 kwietnia 1931
  • Jasny strumień op. 39, balet komiczny w 3 aktach z prologiem do libretta F. Łopuchowa i i A. Piotrowskiego, (1934-1935), prapremiera w Małym Teatrze Operowym w Leningradzie 4 czerwca 1935, baletmistrz F. Łopuchow

edytuj Literatura

  • Dmitrij Dmitriewicz Szostakowicz: Notograficzeskij sprawocznik (Katalog tematyczny), red. J.L. Sadownikow, Moskwa 1961,
  • I.I. Martynow: Dmitrij Szostakowicz, Moskwa 1946, wznowienie 1962, tłum. niem. Berlin 1947, tłum. ang. N. York 1947, wznowienie Westport (Conn.) 1970;
  • K. Meyer: Dymitr Szostakowicz, Kraków 1973;
  • S. Volkov: Testimony. The Memoirs of Dmitri Shostakowich, 1987, tłum. pol. Świadectwo. Wspomnienia Dymitra Szostakowicza, Warszawa
  • K. Meyer: Chostakovitch, Paryż 1994;
  • K. Meyer: Dymitr Szostakowicz i jego czasy, Warszawa 1999.

edytuj Zobacz też

Commons-logo.svg
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Dymitr Szostakowicz
tłumaczenia - studenci - inne - mmo - myzyjskim